Przy zakupie domowych środków czystości kierujemy się różnymi kryteriami – niektórzy zwracają uwagę na skuteczność i przystępną cenę, inni szukają środków ekologicznych i niezawierających agresywnych substancji. A profesjonaliści? Firmy czyszczące biorą pod uwagę pH środka czyszczącego – jest to niezwykle ważne dla efektywności i bezpieczeństwa działania.
Czym jest skala pH?
O istnieniu pH dowiedzieliśmy się dzięki duńskiemu biochemikowi Sørenowi Sørensenowi, który wprowadził to pojęcie w 1909 roku. Samo pH (z łac. potentia hydrogenii – potencjał wodoru) określa stężenie jonów wodorowych w roztworze wodnym. Matematycznie definicję pH zapisuje się jako:
pH = -log10[a(H+)]
Natomiast skala pH przedstawia zasadowość i kwasowość związków chemicznych w oparciu o stężenie jonów wodorowych (H+) i jonów hydroksylowych (OH-). Skalę pH przedstawia się w zakresie od 0 do 14, gdzie:
- pH 0-6 oznacza odczyn kwaśny
- pH 7 to odczyn obojętny
- pH 8-14 to odczyn zasadowy.
Jak widać, im wyższe pH, tym wyższa zasadowość roztworu. Na przykład napój Coca-Cola ma odczyn pH 2,5, więc pod względem chemicznym jest to roztwór kwaśny (choć słodki w smaku). Natomiast mydło w kostce ma odczyn zasadowy (pH 8-9), co nie pozostaje bez wpływu na naszą skórę, która ma kwaśny odczyn (pH 4-6). Zasadowe mydło może bowiem naruszać ochronny płaszcz hydrolipidowy, co naraża skórę na przesuszenie. Odczyn pH ma znaczenie w wielu obszarach, w tym m.in. w ogrodnictwie i domowej uprawie roślin, car detailingu i czyszczeniu różnych powierzchni.
Jaki odczyn pH mają środki czyszczące?
Środki czyszczące mają bardzo zróżnicowane pH: od silnie kwasowego (pH: 1-3), przez neutralny (pH: 6-8), aż do silnie zasadowego (pH: 13-14). Odczyn pH należy dobierać do rodzaju zabrudzeń i czyszczonej powierzchni.
Silne kwasy (pH: 1-3)
Na samym dole skali pH znajdziemy przede wszystkim preparaty do czyszczenia pomieszczeń sanitarnych i basenów. Są to środki na bazie kwasu o działaniu żrącym (np. kwasu solnego lub fosforowego), dlatego w ich stosowaniu należy zachować dużą ostrożność, ponieważ mogą powodować oparzenia skóry oraz podrażnienia oczu lub układu oddechowego. Silnych kwasów używamy do usuwania takich zanieczyszczeń jak:
- rdza,
- osady z wody,
- osady wapienne,
- osady z kamienia,
- osady z mydła,
- zaschnięty beton i cement,
- nagar.
Kwaśne środki czyszczące (pH: 3-5)
Środków o odczynie w granicach od 3 do 5 pH używamy do czyszczenia łazienek i toalet z zabrudzeń nieorganicznych, takich jak resztki mydła, ślady rdzy czy kamienne osady z twardej wody. Są bezpieczniejsze dla człowieka i czyszczonej powierzchni niż silne kwasy. Można wykorzystać je do mycia:
- kabin prysznicowych,
- sanitariatów ceramicznych,
- glazury łazienkowej,
- elementów z tworzyw sztucznych,
- elementów ze stali nierdzewnej i chromowanej.
Środki czyszczące o obojętnym odczynie (pH: 6-8)
Środki czyszczące o neutralnym pH należy stosować w przypadku elementów wrażliwych na działanie kwasów i silnych zasad. Nadają się do codziennego czyszczenia mebli (biurek, stołów) w domu lub biurze. Preparatów o obojętnym odczynie używa się również do czyszczenia wielu innych powierzchni, takich jak:
- ściany,
- okna,
- panele laminowane,
- gres,
- glazura,
- lastryko,
- linoleum,
- skóra,
- tapicerka,
- wykładziny.
Zasadowe środki czyszczące (pH: 11-12)
Środków o odczynie zasadowym używa się między innymi w gastronomii, ponieważ bardzo dobrze rozpuszczają zabrudzenia z tłuszczu i zanieczyszczenia organiczne. Można nimi czyścić posadzki i urządzenia kuchenne. Zasadowe środki czyszczące stosowane są również do usuwania smarów, olejów i wosków w przemyśle i motoryzacji.
Silne zasady (pH: 13-14)
Na szczycie skali pH znajdziemy silne środki czyszczące zawierające wodorotlenek sodu lub potasu. Produkty te wykazują największą skuteczność w usuwaniu zabrudzeń tłuszczowych (także starych zanieczyszczeń), smarów, przypaleń oraz smug pozostawionych przez wózki i buty. Stosuje się je między innymi do czyszczenia:
- piekarników i grilla,
- ręcznego i maszynowego posadzek betonowych,
- kamienia odpornego na działanie zasad.
Czy środki czyszczące są bezpieczne dla użytkownika?
Środki czyszczące mogą zaszkodzić czyszczonej powierzchni, zwłaszcza jeśli będą używane niezgodnie z przeznaczeniem i w sposób odbiegający od zaleceń producenta. Ponadto preparaty stosowane do mycia i czyszczenia mogą stanowić zagrożenie również dla osób, które ich używają lub są w inny sposób narażone na kontakt z nimi (np. wdychając opary w niewentylowanym pomieszczeniu). Potencjalnie niebezpieczne są zwłaszcza silne kwasy i zasady, które powodują podrażnienia i oparzenia chemiczne. Kontakt z nimi może zaszkodzić układowi oddechowemu, skórze i oczom, dlatego podczas czyszczenia należy zachować podwyższone środki ostrożności. Chodzi tutaj m.in. o takie zasady jak:
- stosowanie środków ochronnych (np. rękawic, okularów) podczas czyszczenia;
- dbanie o wentylację w czyszczonym pomieszczeniu (np. otwarcie okna lub drzwi);
- dozowanie środka czyszczącego zgodnie z zaleceniami producenta;
- przechowywanie środków czyszczących w zamknięciu, w miejscu trudno dostępnym dla dzieci.
Jak wybrać właściwy środek czyszczący?
Środki czyszczące należy dobierać do charakteru zabrudzeń i rodzaju czyszczonej powierzchni, przy czym warto pamiętać, że kwasy neutralizują zasady i na odwrót. Nieodpowiednie pH może bowiem sprawić, że nasze wysiłki pójdą na marne albo, co gorsza, uszkodzimy czyszczony element. Dobrym przykładem jest czyszczenie nagrobków. Granit charakteryzuje się wysoką odpornością na czynniki atmosferyczne, jednak użycie środka o kwasowym odczynie (np. płynu do czyszczenia toalet) może doprowadzić do powstania mikropęknięć oraz odbarwienia i zmatowienia powierzchni.
Jednak na co dzień zwykły użytkownik nie musi się zastanawiać, czy pH środka czyszczącego nie zaszkodzi czyszczonej powierzchni i skutecznie usunie zabrudzenia. Producenci zawsze podają, do czego i jak stosowany dany produkt – wystarczy zatem przestrzegać zaleceń, a w razie wątpliwości zlecić czyszczenie profesjonalnej firmie czyszczącej.